قلعه اسمن قلات

قلعه اسمن برکوهی مرتفع واقع در شمال شرقی روستای قلات مشرف بردشت های پایین دست و راه های ارتباطی اصلی منطقه قرار گرفته است. نوع معماری آن با سنگ و گچ شباهت زیادی با معماری دوران ساسانی دارد. وجود سنگر بندی ها، استحکامات اطراف و چاه آب نشان از حالت نظامی و حفاظتی قلعه دارد.
 در دشتی در قسمت غربی قلعه معروف به تابستان خانه نیز قلعه ای دیگر برفراز تپه ای، امام زاده و قبرستانی بزرگ در دشت احتمالا بی ارتباط با قلعه اسمن نمی باشد. آنچه در گفتار از این قلعه ذکر می شود فقط ذکر مثل«کماج» قلعه اسمن است که تقریبا معادل آخرین تیر ترکش استعمال دارد و آن بدین صورت است که در یکی از جنگ ها که بدون شک جزء لاینفک زندگی آن دوره بوده و تیرهای فلزی و پیکانی بدون شکاف نشسته بر دل سنگها که تا این اواخر نیز به وسیله اهالی یافت می شده است. اما راقم این سطور تاکنون آن را ندیده است نشان دهنده وجود این منازعات می باشد. اهالی قلعه روزها و ماه های متمادی از سوی مهاجمین محاصره می گردند تا ذخیره آذوقه آنان به اتمام رسیده و تسلیم گردند، اما در روزی که غله ذخیره شده شان فقط کفاف یک روز دیگر مقاومت در مقابل دشمن را می دهد. رئیس قلعه دست به ترفندی انتحاری زده دستور می دهد از تمام ذخیره کماجی بزرگ فراهم آورند و آن را به سوی دشمن بغلتانند که دشمن خسته با دیدن آن به تصور ذخیره فراوان غذایی قلعه محاصره را رها کرده و هزیمت می نماید و تنها یادگار کتبی بازمانده از این قلعه نیز از گروهی معروف به اسمنی هاست که در حال حاضر بازماندگان آنها در کشورهای حاشیه خلیج فارس به همین نام شهرت داشته اما با توجه به متاخر بودن آن احتمال این که ایشان نیز مستاجر قلعه بوده باشند فراوان است.
 به هر حال کتابی از مبادی اصلی فقه شافعی به نام روضه الطالبین و عمده المفتین تالیف امام النووی در قالب نسخه خطی که چنان که برهامش این نسخه مسطور گردیده در سال 720 ه.ق در تبریز به قلم توانای عبدالعزیزبن ابی بکر الحافظ التبریزی نگاشته شده و معلوم نیست این هزاران کیلومتر فاصله را چگونه پیموده و به اهالی فاضل این قلعه در آن زمان رسیده. و در سال 1140 ه.ق به وسیله حاجی ابن محمدحاجی قلعه اسمنی به شیخ حاجی بن شمس الدین ابی القاسم اوزی فروخته شده و ایشان نیز آن را وقف بر ارشد اولاد خویش و استفاده اهالی اوز نموده است. امروزه از این قلعه باشکوه جز دیوارهای فرو ریخته یادگار عظمت گذشته خود باقی نمانده و همتی مردانه می طلبد تا با تهیه پلان اصلی و پیشینه آن گامی بزرگ در جهت حفظ این میراث گرانبها و واکاوی تاریخی منطقه برداشته شود.
  عصر اوز